The diversity and distribution patterns of kinship vocabulary in Estonian runosongs
Keywords: runosongs, Estonian language, vocabulary, kinship terms
This article examines the core kinship vocabulary found in Estonian runosongs, focusing on the distribution of stems and stem variants of four key kinship terms: mother, father, sister, and brother. The kinship vocabulary in Estonian runosongs displays remarkable diversity, particularly in the terms denoting female and male parents. Among the analyzed terms, those referring to mother are the most frequent. In contrast, terms for sister and brother exhibit limited variation, represented by only two or three distinct stems.
The regional distribution pattern reveals clear differences between the North and South Estonian language areas. The coastal regions of western and northern Estonia stand out – the terms eit (mother) and taat (father) occur more frequently in runosongs from these areas. The analysis highlights a consistent differentiation between North and South Estonian across all the studied terms. However, in the case of eit/ema and taat/isa, this division does not align with the current main dialect boundary but lies further north. The distribution of õde/sõsar (sister) and vend/veli (brother), on the other hand, corresponds more closely to the historical North and South Estonian dialect boundary observed in contemporary dialects. Kinship terms with a broader Finnic distribution have been better preserved in South Estonian runosongs.
Helina Harend(b. 1998), MA, University of Tartu, Institute of Estonian and General Linguistics, Doctoral Student / Estonian Literary Museum, Junior Research Fellow (Vanemuise 42, 51003 Tartu), helina.harend@folklore.ee
References
VEEBIVARAD
EKSS =Eesti keele seletav sõnaraamat 2009. https://arhiiv.eki.ee/dict/ekss/
EMS =Eesti murrete sõnaraamat.https://www.eki.ee/dict/ems/index.cgi
ERAB = Eesti regilaulude andmebaas. Koost Janika Oras, Liina Saarlo, Mari Sarv, Kanni Labi, Merli Uus, Reda Šmitaite. Eesti Kirjandusmuuseumi Eesti Rahvaluule Arhiiv. https://www.folklore.ee/regilaul/andmebaas
ETY =Eesti etümoloogiasõnaraamat. https://arhiiv.eki.ee/dict/ety/
EVE = Suomen vanhimman sanaston etymologinen verkkosanakirja. Kielipankki. https://sanat.csc.fi/wiki/EVE-etusivu
FILTER andmebaas. Koost Maciej Janicki, Eetu Mäkelä ja FILTER projekti töörühm. Helsingi Ülikool, Soome Kirjanduse Selts, Eesti Kirjandusmuuseum.
FILTER visualizations. Koost Maciej Janicki, Kati Kallio, Eetu Mäkelä, Jukka Saarinen, Mari Sarv. Helsingi Ülikool, Soome Kirjanduse Selts, Eesti Kirjandusmuuseum. https://filter-visualizations.rahtiapp.fi
HMS = Hiiu sõnaraamat. https://arhiiv.eki.ee/dict/hiiu/
Kinbank =Database of Kinship Terminology. http://www.kinbank.net/
VMS =Väike murdesõnastik. https://www.eki.ee/dict/vms/
VOT = Vadja keele sõnaraamat. https://arhiiv.eki.ee/dict/vadja/
KIRJANDUS
Harend, Helina 2024. Ema-, isa-, õe- ja vennanimetused eesti regilauludes. Magistritöö. Tartu Ülikool.
Janicki, Maciej; Kallio, Kati; Sarv, Mari 2023. Exploring Finnic written oral folk poetry through string similarity. – Digital Scholarship in the Humanities, kd 38, nr 1, lk 180–194. https://doi.org/10.1093/llc/fqac034
Lang, Valter 2018. Läänemeresoome tulemised. (Muinasaja teadus 28.) Toim Heidi Luik. Tartu: Tartu Ülikooli Kirjastus.
Metsäranta, Niklas; Milanova, Veronika; Honkola, Terhi 2023. Borrowability of kinship terms in Uralic languages. – Finnisch-Ugrische Forschungen, nr 68, lk 141–216. https://doi.org/10.33339/fuf.120920
Mina regilauludes. Regilaulu lugu. Koost Mari Sarv, Janika Oras. https://folklore.ee/regilaul/lugu/6.1-mina-regilauludes
Morgan, Lewis Henry 1871. Systems of Consanguinity and Affinity of the Human Family. Washington DC: The Smithsonian Institution.
Murdock, George Peter 1949. Social Structure. New York: The Macmillan Company.
Mägiste, Julius 2000. Estnisches Etymologisches Wörterbuch. I–XII kd. 2. tr. Helsinki: Finnisch-Ugrische Gesellschaft.
Oja, Vilja 2017. Ema ja isa rahvakeelsed nimetused. – Emakeele Seltsi aastaraamat 62 (2016). Peatoim Mati Erelt. Tallinn: Teaduste Akadeemia Kirjastus, lk 146–166. http://dx.doi.org/10.3176/esa62.05
Passmore, Sam 2023. The global recurrence and variability of kinship terminology structure. Preprint. https://doi.org/10.31234/osf.io/b7da5
Passmore, Sam; Barth, Wolfgang; Greenhill, Simon J.; Quinn, Kyla; Sheard, Catherine; Argyriou, Paraskevi; Birchall, Joshua; Bowern, Claire; Calladine, Jasmine; Deb, Angarika; Diederen, Anouk; Metsäranta, Niklas P.; Araujo, Luis Henrique; Schembri, Rhiannon; Hickey-Hall, Jo; Honkola, Terhi; Mitchell, Alice; Poole, Lucy; Rácz, Péter M.; Roberts, Sean G.; Ross, Robert M.; Thomas-Colquhoun, Ewan; Evans, Nicholas; Jordan, Fiona M. 2023. Kinbank: A global database of kinship terminology. – PLOS ONE, kd 18, nr 5, artikkel e0283218. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0283218
Peegel, Juhan 2006. Eesti vanade rahvalaulude keel. Koost Urmas Sutrop. Tallinn: Eesti Keele Sihtasutus.
Read, Dwight 2015. Kinship terminology. – International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. 2. tr. Peatoim James D. Wright. Oxford: Elsevier, lk 61–66. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.53053-0
Rätsep, Huno 2009. Mul kogu küla sugulasi täis. Sugulussõnadest ja nende päritolust. – Oma keel, nr 1, lk 21–33.
Sarv, Mari 2019. Poetic metre as a function of language: Linguistic grounds for metrical variation in Estonian runosongs. – Studia Metrica et Poetica, kd 6, nr 2, lk 102–148. https://doi.org/10.12697/smp.2019.6.2.04
Sarv, Mari 2021. Mina, sina ja vana kasukas. – Horisont, nr 6, lk 58–61.
Sarv, Mari; Oras, Janika 2020. From tradition to data: The case of Estonian runosong. – ARV. Nordic Yearbook of Folklore, kd 76, lk 105–117.
Tiit, Ene-Margit 2020. Perekond ja leibkond. – Sirp 24. VII, lk 30. https://www.sirp.ee/perekond-ja-leibkond/
Vaba, Lembit 2011. Balti laenude uurimine avab meie kauget minevikku. – Keel ja Kirjandus, nr 10, lk 734–763.
Vääri, Eduard 2013. Sugulusalane sõnavara läänemeresoome keeltes. (Töid antropoloogilise ja etnolingvistika vallast 8.) Koost ja toim Urmas Sutrop, toim Maria-Maren Sepper. Tallinn: Eesti Keele Sihtasutus.